40 lat niespełnionych obietnic z sierpnia 80
O ile w 1956 i 1970 roku PZPR czuła siłę, moc, by spacyfikować „robotnicze zrywy”, o tyle w 1980 roku, gdy potężna fala strajków rozlała się na cały kraj, władza musiała ustąpić (czyt. spełnić szereg żądań m. in. zalegalizować oficjalnie krytyczną wobec PZPR-u opozycję).
Zaczęło się od tego, że 1 lipca 1980 roku władza zdecydowała o podwyżce cen mięsa. Strajki wybuchły tego samego dnia w zakładach: „PZL-Mielec i warszawskim „Ursusie”. Tydzień później w Świdniku. Kolejno w innych zakładach na Lubelszczyźnie i 14 sierpnia ten kluczowy (Wolnych Związków Zawodowych Wybrzeża) dla wypracowania 21 postulatów porozumień MKS-u Stoczni Gdańskiej (Miejskiego, a od 16 sierpnia Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego).
Do 21 sierpnia strajkował już cały kraj i PZPR musiała ulec, bo nie kontrolowała już sytuacji, a władzy oddać nie zamierzała. Tego też dnia rozpoczęto negocjacje – rząd PRL-u że zwiazkowcami.
30 sierpnia podpisano porozumienie w Szczecinie, 31 sierpnia z Wałęsą w Gdańsku, 3 września w Jastrzębiu-Zdroju, a 11 września w Dąbrowie Górniczej.
Dlaczego to 31 sierpnia jest datą najważniejszą dla tzw „porozumień sierpniowych” i powstałej po nich „Solidarności”? Ponieważ to w Gdańsku 17 sierpnia sformułowano (jak wyżej wspomniałem) 21 postulatów, ale nie jak dotychczas bywało po strajkach – z żądaniami jedynie ekonomicznymi – tylko też z konkretnymi prowolnościowymi i budzącymi w Polsce z uśpienia prodemokratyczne ruchy społeczne (które już co prawda funkcjonowały wcześniej m. in. KOR-ze, ale jedynie jako tło dla działań propracowniczych).
Niestety, jak się później okazało, inteligencja, która na plecach robotniczych się wdrapała z 21 postulatów zachowała w pamięci do realizacji (gdy przyszedł na to czas po latach kolejnych represji i odradzania się na nowo Solidarności) tylko te, które gwarantował demokrację i swobody obywatelskie.
Solidarność uzyskała podmiotowość i zamieniła się w siłę polityczną, która była zdolna do wielkich przemian społeczno-gospodarczych w kraju. W Solidarność pompowano kasę z zachodu, ale nie za darmo, wszak korzyścią, zwłaszcza dla kapitalistów amerykańskich było to, że wierchuszka, która odebrała Solidarność robotnikom, zaczęła podejmować wspólnie z postkomunistami dawnego PZPR-u szereg decyzji, które skutkowały tym, że polski przemysł w większości wyprzedano, oddano za bezcen zagranicznemu kapitałowi, a ten doprowadził do upadłości najważniejszych gałęzi na jakich stała naszą gospodarka. Był to tzw. „pełzający neoliberalizm” ale drzwi mu otworzyły reformy Balcerowicza („terapia szokowa), czyli wspomniana wyprzedaż majątku. Skutkowało to oczywiście olbrzymim bezrobociem.
Dlaczego o tym wspominam? A no dlatego, że wielu postulatów nie spełniono do dzisiaj mimo obietnic, właśnie przez ten „dziki kapitalizm.” Stało się też tak dlatego, że wiele z nich nie dało się zrealizować „na już” i ówczesna władza kupiła sobie obietnicami stopniowych przemian dużo czasu. Potem jak wiemy wykorzystała moment na wprowadzenie stanu wojennego i nie tylko wstrzymała proces socjalnych i demokratycznych przemian, ale zdławiła ruch oporu delegalizując „Solidarność”. Potem, jak już tzw „komuna” upadła, dochodzące do władzy kolejne ugrupowania wywodzące się zarówno z ruchu oporu jak i komunistycznego reżimu, olały wszystko, co Solidarność z roku 1980 wynosiła na sztandary ze spraw socjalnych, prorobotniczych, albo realizowano je częściowo i to w taki sposób, by te nie blokowały drogę wszechogarniającemu nasz kraj kapitalizmowi.
O samych postulatach na koniec i sami oceńcie ile z tego spełniono i w jakim zakresie.
Oczywiście należy też brać poprawkę na to, że dziś mamy inne czasy i inne, szersze wymagania i niektóre z postulatów należałoby unowocześnić, uwspółcześnić ale nie wysysając z nich socjalno-demokratycznych właściwości.
***
21 postulatów Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego z 17 sierpnia 1980:
1. Akceptacja niezależnych od partii i pracodawców wolnych związków zawodowych, wynikająca z ratyfikowanej przez PRL Konwencji nr 87 Międzynarodowej Organizacji Pracy dotyczącej wolności związkowych.
2. Zagwarantowanie prawa do strajku oraz bezpieczeństwa strajkującym i osobom wspomagającym.
3.Przestrzegać zagwarantowaną w Konstytucji PRL wolność słowa, druku, publikacji, a tym samym nie represjonować niezależnych wydawnictw oraz udostępnić środki masowego przekazu dla przedstawicieli wszystkich wyznań.
4.
a) przywrócić do poprzednich praw: – ludzi zwolnionych z pracy po strajkach w 1970 i 1976, – studentów wydalonych z uczelni za przekonania,
b) zwolnić wszystkich więźniów politycznych (w tym Edmunda Zadrożyńskiego, Jana Kozłowskiego, Marka Kozłowskiego),
c) znieść represje za przekonania.
5. Podać w środkach masowego przekazu informację o utworzeniu Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego oraz publikować jego żądania.
6. Podjąć realne działania mające na celu wyprowadzenie kraju z sytuacji kryzysowej poprzez:
a) podawanie do publicznej wiadomości pełnej informacji o sytuacji społeczno-gospodarczej,
b) umożliwienie wszystkim środowiskom i warstwom społecznym uczestniczenie w dyskusji nad programem reform.
7.Wypłacić wszystkim pracownikom biorącym udział w strajku wynagrodzenie za okres strajku jak za urlop wypoczynkowy z funduszu CRZZ.
8. Podnieść wynagrodzenie zasadnicze każdego pracownika o 2000 zł na miesiąc jako rekompensatę dotychczasowego wzrostu cen.
9. Zagwarantować automatyczny wzrost płac równolegle do wzrostu cen i spadku wartości pieniądza.
10. Realizować pełne zaopatrzenie rynku wewnętrznego w artykuły żywnościowe, a eksportować tylko i wyłącznie nadwyżki.
11. Wprowadzić na mięso i przetwory kartki – bony żywnościowe (do czasu opanowania sytuacji na rynku).
12. Znieść ceny komercyjne i sprzedaż za dewizy w tzw. eksporcie wewnętrznym.
13. Wprowadzić zasady doboru kadry kierowniczej na zasadach kwalifikacji, a nie przynależności partyjnej, oraz znieść przywileje MO, SB i aparatu partyjnego poprzez: zrównanie zasiłków rodzinnych, zlikwidowanie specjalnej sprzedaży itp.
14. Obniżyć wiek emerytalny dla kobiet do 50 lat, a dla mężczyzn do lat 55 lub [zaliczyć] przepracowanie w PRL 30 lat dla kobiet i 35 lat dla mężczyzn bez względu na wiek.
15. Zrównać renty i emerytury starego portfela do poziomu aktualnie wypłacanych.
16. Poprawić warunki pracy służby zdrowia, co zapewni pełną opiekę medyczną osobom pracującym.
17. Zapewnić odpowiednią liczbę miejsc w żłobkach i przedszkolach dla dzieci kobiet pracujących.
18. Wprowadzić urlop macierzyński płatny przez okres trzech lat na wychowanie dziecka.
19. Skrócić czas oczekiwania na mieszkanie.
20. Podnieść diety z 40 zł do 100 zł i dodatek za rozłąkę.
21. Wprowadzić wszystkie soboty wolne od pracy. Pracownikom w ruchu ciągłym i systemie 4-brygadowym brak wolnych sobót zrekompensować zwiększonym wymiarem urlopu wypoczynkowego lub innymi płatnymi dniami wolnymi od pracy.
Grzegorz Skórka-Król
PPS Niepodległość
from PPS Niepodległość http://www.ppsn.org.pl/40-lat-niespelnionych-obietnic-z-sierpnia-80/
Odwiedź stronę